سرگذشت هویدا؛ از افسانه خودکار بیک تا زندانی‌شدن توسط شاه

پیش از رسیدن به فرجام کار هویدا، باید حلقه مفقوده بحران را بررسی کرد: شکاف میان شعار «تمدن بزرگ» و زیرساخت‌های ناکافی کشور. دولت هویدا در سال‌های پس از شوک نفتی، پروژه‌هایی را با بودجه‌های کلان اجرا کرد که فاقد پیوست زیرساختی بودند [۸] [۹].

• خاموشی‌های گسترده: در تابستان ۱۳۵۶، تهران و شهرهای بزرگ با قطعی‌های مکرر برق (گاهی تا ۶ ساعت) مواجه شدند. گزارش‌های سازمان برنامه نشان می‌داد خرید صنایع مونتاژی بدون توسعه نیروگاه‌ها انجام شده بود [۱۱].

• بن‌بست لجستیکی: بنادر ایران در سال‌های ۵۴ تا ۵۶ مملو از کشتی‌هایی بود که ماه‌ها در نوبت تخلیه بار می‌ماندند. دولت میلیاردها دلار کالا سفارش داده بود، اما اسکله‌ها و شبکه حمل‌ونقل توان ترخیص آن را نداشتند که منجر به فساد مواد غذایی و جریمه‌های سنگین شد [۹].

• ظهور حلبی‌آبادها: سیل مهاجرت روستاییان به شهرها (ناشی از شکست اصلاحات ارضی) منجر به شکل‌گیری کمربندهای فقر شد. این حاشیه‌نشینان که هیچ سهمی از «دروازه‌های تمدن بزرگ» نداشتند، بعدها به نیروی محرکه اصلی انقلاب تبدیل شدند. این پارادوکس توسعه، نقطه‌ای بود که تکنوکرات‌هایی مانند هویدا نتوانستند آن را مدیریت کنند [۱۱] [۱۲].